Een IT-landschap dat werkt, is nog geen IT-landschap dat klopt
Het IT-landschap van de meeste waterschappen werkt. Systemen draaien, medewerkers kunnen hun werk doen, processen worden ondersteund. Maar “het werkt” is niet hetzelfde als “het klopt”. En dat verschil is precies waar het in gesprekken met directies en IT-managers bij waterschappen vroeg of laat over gaat.
Want werken doet het landschap, tot het dat niet meer doet. Tot een koppeling uitvalt, een leverancier zijn dienstverlening aanpast, of een cloudprovider besluit dat bepaalde data niet meer op een bepaalde locatie mag staan. Op dat moment wordt zichtbaar of het landschap ook klopte: of er bewuste keuzes aan ten grondslag lagen, of het organisch is gegroeid zonder dat iemand het geheel in beeld had. Bij de meeste waterschappen is het antwoord het tweede.
Drie omgevingen die weinig met elkaar te maken lijken te hebben
Wie het IT-landschap van een waterschap wil begrijpen, moet drie werelden kennen die tegelijkertijd bestaan en steeds meer met elkaar vervlochten raken.
De kantooromgeving
De kantooromgeving draait op Microsoft 365 of een vergelijkbaar platform. Medewerkers werken hybride, delen bestanden in de cloud, communiceren via Teams. De eisen hier zijn vergelijkbaar met die van elke andere professionele organisatie: beschikbaarheid, gebruiksgemak, beveiliging.
De procesautomatisering
De procesautomatisering is van een fundamenteel andere orde. SCADA-systemen sturen gemalen aan. Sensoren meten waterstanden. Sturingen reageren op meetwaarden, soms volledig automatisch. Uitval hier is geen ongemak, het kan directe operationele gevolgen hebben. OT-systemen zijn ontworpen voor stabiliteit en continuïteit, niet voor de updatefrequenties en patchcycli die in IT-omgevingen gebruikelijk zijn.
Koppelingen
En dan zijn er de koppelingen: dataplatformen, centrale regiekamerdashboards, assetmanagementsystemen, SaaS-oplossingen voor rapportage en monitoring. Die verbinden de eerste twee werelden met elkaar en met externe partijen. Ze zijn functioneel onmisbaar geworden, maar ze zijn ook de plek waar het minste architectuurbesef zit.
De kwetsbaarheid zit zelden in één laag. Ze zit in de verbindingen daartussen.
Naarmate cloudadoptie toeneemt (en dat gebeurt bij vrijwel alle waterschappen) schuiven meer van die koppelingen richting externe providers. Het dataplatform staat in Azure. De regiekamerdashboards halen data op via API’s bij cloudservices. Telefonie loopt via een cloudoplossing. Elk afzonderlijk een logische stap. Samen vormen ze een afhankelijkheidspatroon dat bijna nooit als geheel is beoordeeld.
Architectuurkeuzes zijn er, maar ze zijn impliciet
Het is niet zo dat waterschappen geen keuzes hebben gemaakt. Ze hebben dat wel, maar vaak impliciet. Een applicatie werd gekozen omdat hij goed aansloot op een bestaand systeem. Een cloudmigratie werd gedaan omdat de beheerlasten omlaag moesten. Een koppeling werd gebouwd omdat twee afdelingen data wilden uitwisselen.
Stuk voor stuk begrijpelijke beslissingen. Maar zonder een overkoepelend architectuurkader worden ze niet aan elkaar gespiegeld. Er is niemand die vraagt: wat betekent deze keuze voor de continuïteit van onze procesautomatisering? Past dit bij ons standpunt over datalocatie? Welke leverancier wordt hierdoor kritischer?
Het gevolg is een landschap dat in de loop der jaren coherentie heeft verloren, zonder dat dat bewust is gekozen. En dat merk je pas als je er tegenaan loopt.
Wat grip op het IT-landschap in de praktijk vraagt
Grip op het IT-landschap begint niet bij een grootschalig architectuurprogramma. Het begint bij een eerlijk beeld van wat er nu is. Welke systemen draaien op welke infrastructuur? Welke koppelingen bestaan er tussen kantooromgeving, procesautomatisering en externe providers? Waar zitten de afhankelijkheden die, als ze wegvallen, direct impact hebben op de primaire processen?
Vanuit dat beeld kunnen architectuurprincipes worden geformuleerd. Niet als dik document, maar als werkbaar kader: wat houden we on-premises, wat mag naar de cloud, onder welke voorwaarden accepteren we afhankelijkheid van één leverancier? De Vaarkaart Digitale Transformatie benoemt sectorbrede standaardisatie van ICT-architectuur als gezamenlijke ambitie voor 2026. Wat wij in de praktijk zien, is dat individuele waterschappen veel verder komen als ze die standaardisatie niet afwachten, maar alvast hun eigen architectuurkeuzes expliciet maken.
Een iteratief proces, geen eenmalig project
Grip op het IT-landschap is geen project met een einddatum. Het is een doorlopend proces van inzicht bijhouden, keuzes herijken en prioriteiten aanscherpen naarmate de omgeving verandert. Nieuwe technologie komt beschikbaar. Leveranciers veranderen hun dienstverlening. Wetgeving stelt nieuwe eisen.
Waterschappen die dit willen aanpakken, beginnen het beste met een onafhankelijke inventarisatie van het huidige landschap. Geen audit die beoordeelt of alles goed is, maar een nuchter beeld van wat er is, welke afhankelijkheden er bestaan en waar de witte vlekken zitten.
Whitepaper: De digitale transformatie van uw waterschap
De vijf thema’s in deze blogcampagne zijn uitgewerkt in een strategische whitepaper voor CIO’s, CISO’s en IT-directeuren bij waterschappen. Met inhoudelijke verdieping, de samenhang tussen de thema’s en vijf strategische vragen als aanknopingspunt.
Wilt u weten waar uw waterschap staat? Wij brengen de kritieke IT-afhankelijkheden in kaart en geven u een onafhankelijk beeld van de risico’s en prioriteiten.
