Regie over IT begint met weten wat je hebt
Waterschappen nemen hun primaire taak serieus. Dijken worden gemonitord, waterpeilen gemeten, installaties periodiek getoetst. Er zijn protocollen voor noodsituaties en plannen voor herstel. Dat zit goed verankerd in de cultuur.
Die zelfde systematische benadering ontbreekt nogal eens als het gaat om de digitale infrastructuur. Niet omdat het niet belangrijk wordt gevonden, maar omdat het beeld simpelweg ontbreekt. Welke systemen zijn echt bedrijfskritisch? Welke cloudproviders spelen daarin een rol? Wat staat er in de contracten over continuïteit en datalocatie? En wat zijn de scenario’s als iets wegvalt? Dat zijn geen IT-vragen. Het zijn vragen die thuishoren op directieniveau.
Afhankelijkheid is geen keuze, maar regie wel
In de afgelopen jaren zijn waterschappen stap voor stap afhankelijker geworden van externe partijen. Kantooromgevingen draaien op Microsoft 365. Dataplatformen staan in de cloud. Monitoringssystemen communiceren via SaaS-koppelingen. Identiteitsbeheer loopt via Entra ID. En procesautomatisering die jarenlang volledig on-premises draaide, maakt steeds vaker verbinding met centrale dashboards en externe systemen.
Elk van die stappen was op zichzelf logisch. Betaalbaar, schaalbaar, functioneel goed. Maar het totaalplaatje is zelden in één oogopslag beschikbaar. En dat totaalplaatje is precies wat nodig is om te kunnen beoordelen of de huidige situatie acceptabel is, en zo niet, waar de prioriteiten liggen.
Digitale autonomie gaat niet over alles zelf doen. Het gaat over bewust kiezen wat je uitbesteedt, aan wie, en wat je terugvaloptie is.
Wat wij in gesprekken met waterschappen zien, is dat dit beeld er vaak niet is. Niet op een niveau dat bruikbaar is voor strategische besluitvorming. Men weet globaal welke leveranciers er zijn. Maar de vraag wat er precies in die contracten staat over exitcondities, of welke kritieke processen afhangen van één specifieke cloudprovider, levert zelden een direct antwoord op.
Drie lagen die zelden in samenhang worden bekeken
In het IT-landschap van een waterschap zijn grofweg drie lagen te onderscheiden, elk met hun eigen afhankelijkheden en risicoprofiel.
- De kantooromgeving is voor de meeste waterschappen volledig of grotendeels in handen van één grote cloudprovider. Teams, SharePoint, Exchange, Entra ID, het zit allemaal verweven in hetzelfde ecosysteem. Dat werkt goed zolang die provider beschikbaar is en zijn voorwaarden niet ingrijpend wijzigt.
- De procesautomatisering, de systemen die gemalen, RWZI’s en watersysteemactiva aansturen, is van een andere orde. Hier zijn beschikbaarheid en continuïteit geen gemak maar noodzaak. OT-systemen zijn veelal on-premises ingericht, maar de verbindingen met centrale dashboards, dataplatformen en externe beheerpartijen creëren koppelingen die lang niet altijd in beeld zijn. En juist die koppelingen zijn kwetsbaar:
- De derde laag zijn de SaaS-oplossingen en ketenpartners: assetmanagementsystemen, rapportagetools, applicaties die data uitwisselen met externe partijen. Elke koppeling heeft een eigenaar, een contract en implicaties voor datapositie. Maar wie heeft al die contracten naast elkaar gelegd?
Als je die drie lagen in samenhang bekijkt en de afhankelijkheden ertussen in beeld brengt wordt duidelijk waar de echte risico’s zitten. En dan blijkt vrijwel altijd dat de grootste kwetsbaarheid niet in één laag zit, maar in de verbindingen daartussen.
Wat digitale autonomie in de praktijk betekent
Digitale autonomie is een term die de afgelopen tijd steeds vaker opduikt, ook in de watersector. De Unie van Waterschappen en het Waterschapshuis hebben het thema de afgelopen periode nadrukkelijk geagendeerd, en dat is herkenbaar, want wij zien dezelfde vragen in de praktijk. De Vaarkaart Digitale Transformatie benoemt regie op vitale processen en digitale weerbaarheid als kernambitie. Dat is precies wat wij in de gesprekken die wij dagelijks voeren terugzien als het meest urgente vraagstuk.
Wat het in de praktijk betekent, is beperkter dan het woord suggereert. Het gaat niet om volledige onafhankelijkheid van technologiepartijen, dat is noch realistisch noch wenselijk. Het gaat om regie: weten wat je hebt, bewust kiezen wat je uitbesteedt, en beschikken over een terugvaloptie als iets wegvalt of verandert.
Concreet betekent dat: weten welke processen kritisch zijn en welke afhankelijkheden daarin zitten. Contracten kennen op het punt van datalocatie, toegang en exitcondities. Principes hebben over wat je in eigen beheer houdt en wat niet. En beschikken over scenario’s voor situaties die je liever niet meemaakt.
Dat klinkt behapbaar, en dat is het ook. Het begint met een inventarisatie, niet met een megaproject.
Een praktisch startpunt voor Waterschappen
Waterschappen die dit serieus willen aanpakken, hoeven niet te wachten op een sectorprogramma of een nationaal cloudproject. Er zijn concrete stappen die nu gezet kunnen worden, ongeacht de schaal van de organisatie.
- De eerste stap is het maken van een overzicht van kritieke IT-afhankelijkheden. Welke systemen zijn onmisbaar voor de primaire processen? Welke leveranciers spelen daarin een centrale rol? En wat zijn de gevolgen (operationeel en bestuurlijk) als één van die leveranciers wegvalt of zijn dienstverlening aanpast?
- De tweede stap is het toetsen van contracten op soevereiniteits- en continuïteitsrisico’s. Waar staat de data? Wie heeft er toegang? Wat zijn de exitvoorwaarden? Dat zijn vragen die in veel contracten onvoldoende zijn uitgewerkt, omdat ze bij het afsluiten niet de prioriteit hadden die ze nu verdienen.
- De derde stap is het vastleggen van principes voor toekomstige keuzes. Niet als bureaucratisch document, maar als werkbaar kader: wat houden we in eigen beheer, wat mag naar de cloud, onder welke voorwaarden accepteren we afhankelijkheid van een specifieke leverancier? Als die principes er zijn, worden aanbestedingen en verlenging van contracten een stuk eenvoudiger.
- En ten slotte: verbinding zoeken met andere waterschappen. De vraagstukken zijn herkenbaar genoeg om gezamenlijk aan te werken. Sectorale afspraken en standaarden die nu in ontwikkeling zijn, bieden een fundament dat individuele waterschappen niet zelf hoeven op te bouwen.
Whitepaper: De digitale transformatie van jouw waterschap
De vijf thema’s in deze blogcampagne zijn uitgewerkt in een strategische whitepaper voor CIO’s, CISO’s en IT-directeuren bij waterschappen. Met inhoudelijke verdieping, de samenhang tussen de thema’s en vijf strategische vragen als aanknopingspunt.
Wil je weten waar jouw waterschap staat? Wij brengen de kritieke IT-afhankelijkheden in kaart en geven je een onafhankelijk beeld van de risico’s en prioriteiten.
